Zaznacz stronę

Jasło

JASŁO

Gmina wiejska w województwie podkarpackim w powiecie jasielskim.

Herb Jasło

mapka3
Powierzchnia: ponad 93 km2
Liczba mieszkańców gminy: 16462 osób (stan na dzień 31.12.2011 r.)
Siedziba gminy: Jasło
Miejscowości gminy: Bierówka, Brzyście, Chrząstówka, Gorajowice, Jareniówka, Kowalowy, Łaski, Niegłowice, Niepla, Opacie, Osobnica, Sobniów, Szebnie, Trzcinica, Warzyce, Wolica, Zimna Woda i Żółków.
Położenie gminy: województwo podkarpackie w powiecie jasielskim, na terenie Pogórza Ciężkowickiego, Pogórza Strzyżowskiego oraz Dołów Jasielsko-Sanockich.
Historia.
Zarówno Kotlina Jasielska jak i jej obrzeża były dość szybko zasiedlone przez ludzi. Archeologiczne znaleziska umiejscawiają pobyt człowieka na tym terenie już w okresie zlodowaceń (datowane na około 30 tysięcy lat temu, pochodzące z górnego paleolitu).

Miano „Jasiel” po raz pierwszy w źródłach pisanych pojawiło się w 1185 roku. W następnym wieku osada „Jasiel” miała charakter handlowy ale prawa miejskie otrzymała dopiero w roku 1365. Początkowo Jasło było własnością cysterską. Trzy lata po otrzymaniu praw miejskich przeszło na własność królewską. Wtedy też zaczęło się bardzo prężnie rozwijać, czemu sprzyjało położenie na szlaku węgierskim, który prowadził z Bardiowa przez Jasło do Sandomierza, z odgałęzieniem w kierunku zachodnim do Biecza. W okresie tym ludności miasta utrzymywała sie przede wszystkim z rzemiosła i handelu. Z Jasła i okolic eksportowano do miast północnej Słowacji przede wszystkim płótno i sukno, ale równie sól, ryby, zboże i woły.

W późniejszym okresie – druga połowa XV w. – gospodarka Jasła i okolicznych miasteczek znacznie podupadła z powodu problemów handlowych związanych z wojnami z lat 1471-1491 i napadów band rozbójników w latach 1443-1483. Bandy te były szczególnie aktywne wzdłuż ówczesnych szlaków handlowych.Podobnie jak w całej Polsce tak w tych okolicach wiek XV i połowa XVI były złotym wiekiem dla szlachty polskiej. W okresie tym znacznie pogorszyła się sytuacja ekonomiczna mieszczan i chłopów. Królewszczyzny w okolicach Jasła znajdowały się w większości w rękach wielkiego rodu magnackiego Mniszchów. Utrzymywały się przede wszystkim z uprawy roli, a główną rolę pełniły folwarki. Powstały duże własności ziemskie (chłopi byli wypędzani ze swoich ziem), które przynosiły znaczne dochody ich właścicielom – szlachcie. Ziemia stanowiła bardzo dużą wartość.
Kiedy w XVI wieku skuteczną propagandę szerzył zbór z Sieklówki i jego wędrowni misjonarze, Jasło stało się jednym z głównych ośrodków kalwinizmu na Podgórzu.

W XVII wieku Jasło nawiedziły dwie epidemie (1652 i 1653 r.) Oprócz tego wojska Jerzego II Rakoczego w 1657 roku zrabowały Jasło oraz zniszczyły okoliczne miejscowości.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku okręg jasielski przeszedł pod panowanie austriackie. Osiem lat później Lwów stał się stolicą „Galicji” i siedzibą gubernatora. W tym samym czasie okręg jasielski wszedł w skład cyrkułu dukielskiego, stanowiącego jedną z 18 nowych jednostek administracyjnych ówczesnej Galicji. Od 1790 Jasło stało się stolica tegoż cyrkułu. Ma to bardzo korzystny wpływ na rozwój miasta.

Kolejny gorszy okres dla obwodu jasielskiego przypada na lata 1844/45 kiedy to w północnej części obwodu miały miejsce klęski elementarne, czyli pomory bydła i owiec. Spowodowało to nasilenie się nędzy chłopów a w rezultacie doprowadziło do ich buntów. Na czele buntów chłopskich w 1846 roku stanął Jakub Szela. Chłopi napadali na dwory, dokonywali wielu samosądów, grabili; spowodowało to liczne ofiary śmiertelne. Miało to miejsce w tym samym czasie kiedy polskie siły demokratyczne przygotowywały się do wybuchu powstania narodowego i prowadziły wzmożoną agitacją. Uwłaszczenie chłopów miało być między innymi celem powstania. Administracja austriacka ingerowała i również prowadziła agitację wśród chłopów usiłując przekonać ich, że ich panem i dobroczyńcą jest cesarz. Nie udało się jednak uniknąć katastrofalnych skutków rozruchów – znamy je z historii pod nazwą „rabacji galicyjskiej”.

Bardzo duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego tej części Galicji miało odkrycie w połowie XIX wieku w okolicach Krosna, Jasła i Gorlic ropy naftowej. Zlokalizowano i wybudowano rafinerię nafty w końcu lat 1880-tych na przedmieściach Jasła, w Niegłowicach.

Wybuch I Wojny Światowej przystopował dynamiczny rozwój miasta i powiatu. W wyniku działań wojennych miasto zbytnio nie ucierpiało pomimo tego, że w pierwszym roku wojny aż pięciokrotnie przechodziło z rąk do rąk. Świadectwem zaciętych walk w tym okresie są liczne cmentarze wojenne z lat 1914/15, z czego ponad 50 znajduje się na terenie powiatu jasielskiego.

Nowy, trudny okres w dziejach miasta i regionu był spowodowany wybuchem II Wojny Światowej. Pierwsze śmiertelne ofiary niemieckich ataków lotniczych były w Niegłowicach i Moderówce koło Jasła już w pierwszym dniu wojny. 8 września wkroczyły do Jasła wojska niemieckie. Całą gospodarkę miasta i regionu ukierunkowano na potrzeby okupanta już od pierwszych dni okupacji. Koło Jasła, w Szebniach, powstał w 1941 roku obóz jeniecki, tzw. „Frontstalag-Szebnie”. Na początku przebywali tam głównie jeńcy rosyjscy, później również Polacy i Żydzi. Zmarło tam około 7.000 jeńców rosyjskich, głównie z powodu głodu i ciężkiej pracy. Obóz ten pełnił w latach 1942-1944 funkcję obozu pracy. Mieszkańcy Jasła szczególnie makabrycznie wspominają z okresu okupacji areszt śledczy Gestapo oraz miejscowe więzienie. Więźniowie byli w barbarzyński sposób maltretowani i bici. Wielu z nich zostało zamordowanych w zbiorowych egzekucjach, które Gestapo i inne formacje niemieckie przeprowadzało między innymi w lesie warzyckim i Sieklówce.

Cenne obiekty historyczne.

KOŚCIOŁY

W gminie Jasło jest wiele zabytkowych miejsc wartych zwiedzenia, do najcenniejszych należą zabytki sztuki sakralnej.

W Trzcinicy – gotycki, drewniany kościół z XV wieku pod wezwaniem św. Doroty położony jest w centrum wsi. Zachowała sie w nim XVI wieczna polichromia oraz wyposażenie wnętrza.

1

Kościół pw. Św. Doroty w Trzcinicy

W Szebniach – drewniany kościół modrzewiowy z 1605 r. pod wezwaniem św. Marcina, przebudowany w XVIII i XIX wieku kiedy to dobudowano wieżę i przybudówki. Kościół posiada bogate, borokowe wyposażenie wnętrza z XVII w, zabytkowe polichromie; na szczególną uwagę zasługuje rokokowy ołtarz główny.

2

Kościół pw. Św. Marcina w Szebniach

W Warzycach – murowany kościół w stylu neoromańskim pod wezwaniem św. Wawrzyńca, jednonawowy z 1906r., projektowany przez Adolfa Kuhna.

3

Kościół Parafialny PW. Św. Wawrzyńca w Warzycach

W Osobnicy – neogotycki kościół z 1906r., projektowany przez arch. T.Talowskiego. Charakteryzują się wysoką, strzelistą wieżą wysoką na 42 m. We wnętrzu na uwagę zasługuje ołtarz główny p.w. św. Stanisława-Biskupa i boczny Matki Boskiej.

4

Kościół w Osobnicy zimową porą.

Do dziś zachowały się również dwory w Szebniach i Trzcinicy oraz parki przydworskie w Szebniach, Trzcinicy i Zimnej Wodzie.

6

5
Jasło prehistoryczne
Okolice Jasła zamieszkane były przez człowieka od bardzo odległych pradziejów. Dowodzą tego liczne odkrycia archeologiczne. Najstarsze ślady bytowania człowieka pochodzą ze schyłkowego okresu plejstocenu (12000lat p.n.e.) i holocenu (8000 lat p.n.e.). Z okresu neolitu (4000 – 2000 lat p.n.e.) spotykane są już wyroby z margli, rogowców i obsydianów.

Są to grociki strzał, ostrza włóczni, toporki i wyroby ceramiczne. Z okresu ok. 3000 lat p.n.e pochodzą mogiły kurhanowe, odkryte i przebadane w Bierówce, Krajowicach, Lubli. Prawie w każdej miejscowości odkryto stanowiska archeologiczne z epoki brązu i żelaza. Liczne są ślady działalności człowieka w tzw. okresie rzymskim I-IV wiek n.e. Z tego czasu odkryto przedmioty metalowe, ceramikę tzw. siwą i monety rzymskie. Istnienia ludnego osadnictwa słowiańskiego w VI-IX wieku n.e. dowodzą liczne osady otwarte i miejsca po grodach wczesnośredniowiecznych.

Szczególnie imponujące są wyniki badań na grodzisku Wały w Trzcinicy. Znalezione tu kilkaset tysięcy eksponatów świadczy o istnieniu osadnictwa od czasów paeolitu przez neolit, bogato reprezentowaną kulturę otomańską (wczesna epoka brązu) do średniowiecza (XIII w.) Jest to najstarsza osada obronna, najbogatsza i największa z dotąd znanych siedlisk ludności grupy pleszewskiej w Polsce.

7

Gliniane figurki zwierząt z epoki brązu

Siekierka i czekan

Siekierka i czekan z bronzu

Pierwsze prace wykopaliskowe przeprowadzono tutaj jeszcze przed I Wojną Światową. W 1957 roku grodzisko badała sondażowo Karpacka Ekspedycja Archeologiczna. Prace badawcze ostatnich lat dały rewelacyjne rezultaty, a miejsce to nabrało rangi europejskiej i dużego znaczenia dla poznania początków epoki brązu w tej części Europy. Miejsce to nazywane jest „Karpackim Biskupinem”. Również Niepla może pochwalić się osadnictwem pochodzącym sprzed 3500 lat p.n.e. oraz pozostałościami po Słowianach z VII-IX i IX-XIII w.

Karpacka Troja – chluba gminy.

Nad doliną rzeki Ropy w Trzcinicy znajduje się unikatowy skansen – Karpacka Troja.

W Trzcinicy na obszarze zwanym „Wałami Królewskimi” na skutek prowadzonych badań archeologicznych odkryto jedną z pierwszych na terenie Polski bardzo dobrze ufortyfikowaną osadę z epoki brązu, która powstała przeszło 4000 lat temu. W okresie 1650 – 1350 p.n.e. żyła tu zakarpacka ludność kultury Otomani-Füzesabony o bardzo wysokim poziomie cywilizacyjnym a w późniejszym okresie, w latach 770-1030 roku n.e., znajdowała się tutaj osada Słowian, którzy wznieśli w tym miejscu gród zajmujący powierzchnię prawie 3,5 ha.

8

Skansen Karpacka Troja z lotu ptaka

Skansen jest połączeniem tradycyjnej formy ośrodka etnograficznego z nowoczesną placówka muzealną. Są tu zrekonstruowane wały obronne, bramy grodu i chaty, a w pawilonie wystawowym z salą ekspozycyjną można obejrzeć mnóstwo eksponatów (pozyskanych w czasie prac archeologicznych), na które składają się m.in.: naczynia, wyroby z ceramiki, krzemienia i kamienia, kości i rogu, a także brązu i żelaza; wiele z nich jest zabytkami unikatowymi, uznawanymi za wspaniałe dzieła dawnej sztuki i rzemiosła. Na terenie skansenu znajduje się również sala konferencyjna a także multimedialna sala edukacyjna dla młodzieży i „Salka Małego Odkrywcy” dla przedszkolaków.

9

Rekonstrukcja dawnych budynków jako element Karpackiej Troi

Systematycznie odbywają się tutaj różnego rodzaju imprezy prezentujące sposoby życia zależne od danego okresu w dziejach osady. Rekonstruowane w formie pokazów są również bogate w starcia zbrojne fazy życia osady. Uczestnicząc w tych wydarzeniach można rozwinąć swoją wiedzę z zakresu historii.

10

Historia w mogiłach zaklęta.

Dokumentami historii XX wieku są położone w Bierówce, Osobnicy, Trzcinicy i Warzycach cmentarze z kwaterami z czasów I Wojny Światowej. Bolesną pamiątką po okupacji hitlerowskiej są mogiły rozstrzelanych w Lasach Warzyckich i tzw. Dołach Bierowskich, gdzie znajdują się masowe groby jeńców rosyjskich, którzy przebywali w założonym przez Niemców obozie jenieckim, a potem koncentracyjnym w Szebniach.
Ziemia Jasielska jak mało który region kraju przesiąknięta była krwią żołnierzy obu wojen światowych , najbardziej tragicznych okresów XX wieku.
Z okresu I Wojny Światowej pozostało na terenie gminy Jasło pięć cmentarzy: Bierówka, Warzyce, Trzcinica i Osobnica – 2 cmentarze.
1. Bierówka – Cmentarz wojenny Nr 20
Cmentarz według projektu porucznika Johanna Jäger w kształcie koła otoczony murem z kamienia łamanego, usytuowany na porośniętym drzewami wzgórzu. Na środku obelisk z kamienia ciosanego. Cmentarz to 62 mogiły pojedyncze i 5 masowych. Pochowani tutaj są żołnierze armii pruskiej (niemieckiej) oraz armii rosyjskiej. Łącznie 155 poległych.

11

2. Warzyce – cmentarz wojenny Nr 21
Cmentarz gromadzi szczątki 55 pochowanych żołnierzy różnych narodowości – 9 z armii austro-węgierskiej, 25 z armii pruskiej (niemieckiej) oraz 21 z armii rosyjskiej, którzy zginęli w czasie bitwy zwanej Pod Gorlicami. Cmentarz zaprojektował porucznik Johann Jäger. Charakteryzuje się niezwykle oryginalnymi drewnianymi nagrobkami.

3. Trzcinica – mogiła masowa z I Wojny Światowej Nr 25
Cmentarz stanowi kwatera z 3 masowymi grobami, w których pochowano 97 nieznanych żołnierzy różnych narodowości – 17 z armii austro-węgierskiej, 6 z armii pruskiej (niemieckiej) oraz 74 z armii rosyjskiej. Cmentarz zaprojektował porucznik Johann Jäger.
4. Osobnica – cmentarz wojenny Nr 16
Cmentarz na którym pochowane są szczątki 348 żołnierzy armii pruskiej i rosyjskiej, którzy zginęli w dniu 05.05.1915 w bitwie rozegranej w okolicach Osobnicy. Charakterystycznym elementem cmentarza jest ściana pomnikowa z głowa Chrystusa.

12

Cmentarz nr 16 z I Wojny Światowej w Osobnicy

5. Osobnica – cmentarz wojenny Nr 17
Znajduje się tu 7 grobów pojedynczych i 11 masowych mogił. Mogiły umiejscowione są za istniejąca do dziś kapliczką. Cmentarz mieści około 100 poległych różnych narodowości, przynależnych do wszystkich 3 stron wojny. Obecnie pozostają jedynie szczątkowe elementy betonowych nagrobków z żeliwnymi krzyżami.

13

Cmentarz nr 17 z I wojny światowej w Osobnicy

II Wojna Światowa

1. Warzyce – cmentarz ofiar terroru hitlerowskiego w latach 1940-1944
Cmentarz zlokalizowany w Lesie Warzyckim obok drogi Warzyce – Bierówka. Liczba pochowanych w 32 grobach zbiorowych liczona jest na około 5 tys. osób.

2. Bierówka – cmentarz zmarłych i pomordowanych jeńców armii radzieckiej „Doły Bierowskie” w latach 1940 – 1942.
Liczba ofiar około 4 tys. osób – 7 mogił zbiorowych oraz 4 mogiły indywidualne. Pochowane są również ofiary obozu jenieckiego w Szebniach – są to żołnierze radzieccy różnych narodowości. Tylko 33 osoby zidentyfikowane.

14

Cmentarz jeńców radzieckich z okresu II Wojny Światowej w Bierówce

W Szebniach, w miejscu gdzie obecnie znajduje się miejscowy Zespół Szkół w czasie II Wojny Światowej zlokalizowany był niemiecki obóz zagłady zarówno dla ludności żydowskiej jak i jeńców radzieckich pojmanych do niewoli. Dziś fakt ten udokumentuję istniejący cokół na zdjęciu poniżej:

15

Pamiątkowy cokół w Szebniach.

Walory przyrodnicze.

Gmina Jasło od południa graniczy z gminą Dębowiec i Tarnowiec, od północy z gminami Brzyska i Kołaczyce, a także z gminą Frysztak (powiat strzyżowski), od zachodu z gminami Skołyszyn i Lipinki, a od wschodu z gminami Jedlicze i Wojaszówka (powiat krośnieński).

Ropa naftowa i gaz ziemny stanowią największe bogactwo naturalne tych terenów. W południowo-zachodniej części gminy, w okolicach Osobnicy znajdują się dziś największe kopalnie ropy naftowej. Obok ropy naftowej i gazu ziemnego w rejonie tym występują również surowce skalne oraz glinki bitumiczne. Nie brakuje też wód mineralnych.

Trzy, główne rzeki przepływają przez tereny gminy: Wisłoka, Ropa i Jasiołka. Jest również sporo mniejszych, jak na przykład płynąca przez Osobnicę Bednarka i Młynówka przez Trzcinicę.

Zarówno Jasło, jak i gmina położone są na terenie tzw. Dołów Jasielsko-Sanockich. Stanowią one śródgórską rozległą kotlinę, która rozdziela piętrzące się na południu Karpaty, na tym odcinku Beskidu Niskiego, od ciągnącego się na północy Pogórza Ciężkowicko-Strzyżowskiego.

Na północnych obrzeżach gminy znajdują się niewysokie pasma górskie. Uwagę zwraca góra Liwocz (582 m). Na wschód od Wisłoki, na pograniczu gminy, znajduje się lesisty masyw południowo-zachodnich wzniesień Pogórza Strzyżowskiego, zwany Wzgórzami Warzyckimi, z kulminacją Babiej Góry (387 m).

Na obszarze gminy Jasło nie ma dużych kompleksów leśnych. Lasy grądowe, które kiedyś porastały Doły Jasielsko-Sanockie zostały już dawno wyniszczone. To co zostało po nich to jedynie nieduże lasy i zagajniki. Największym kompleksem leśnym jest pogórzański masyw Wzgórz Warzyckich.

Coraz liczniejsze winnice, które zlokalizowane są na terenie gminy (głównie w Trzcinicy i Jareniówce) stają się jej chlubą. Stają się one nową szansą rozwoju w rolniczej gminie Jasło.

16

Winnica „Jasiel” w Jareniówce

SPACEROWY SZLAK TURYSTYCZNY
Spacerowy szlak turystyczny Przybówka – Krajowice – Trzcinica – Skołyszyn – Święcany liczy 55 km długości i przebiega przez wyjątkowo atrakcyjne, fragmenty Pogórza Strzyżowskiego i Ciężkowickiego. Przechodzi wierzchowiną Garbu Warzyc (ostatniego od południa garbu Pogórza Strzyżowskiego), w poprzek przecina dolinę Wisłoki, wspina się na najbardziej wysunięte na południowy wschód garby Pogórza Ciężkowickiego, wznoszące się nad Kotliną Jasielską i Obniżeniem Gorlickim, schodząc w Trzcinicy oraz pomiędzy Sławęcinem i Skołyszynem w dolinę Ropy, by znowu wspiąć się na wysoczyznę. Głębokie jary i dolinki niewielkich potoków rozcinają często pasma Pogórza. Najwyższe wzniesienia dochodzą do 388 m n.p.m. Pogórza te odgraniczają od siebie wielkie doliny Wisłoka i Wisłoki.

Ogromne przestrzenie Pogórzy i Beskidów są doskonale widoczne z trasy szlaku. Można podziwiać stąd całą Kotlinę Krośnieńską, z przylegającymi pasmami Pogórzy, doliną Wisłoka i Krosnem. Jest widoczny Beskid Niski z górą Cergową 716 m n.p.m. i Magurą Wątkowską 829 m n.p.m., ogromne połacie Pogórza Strzyżowskiego z górą Chełm 528 m n.p.m. i przełomem Wisłoka pod Frysztakiem, garby nad Ropczycami i Dębicą. Widać też Kotlinę Jasielską z Jasłem i Obniżenie Gorlickie jak również rozległe obszary Pogórza Ciężkowickiego z górą Liwocz 562 m n.p.m. Czasami, z kilku miejsc, można również zobaczyć Tatry.

Idąc szlakiem można zobaczyć: prahistoryczne osady, mogiły-kurchany, grodziska, cmentarze wojenne, zabytkowe kościoły, dwory i miejsca pamięci. Na szlaku umieszczone są tabliczki informacyjne przy wszystkich obiektach zabytkowych a w każdej miejscowości z historią danej miejscowości.

Imprezy cykliczne.
1. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Karpat „Trzcinica 20xx” – lipiec.
2. Najładniejszy ogród w gminie Jasło z bezpiecznym obejściem.
3. Karpacki Festiwal Archeologiczny Dwa Oblicza w Skansenie Archeologicznym Karpacka Troja w Trzcinicy – sierpień.

Najbliższy Punkt Informacji Turystycznej PTTK w Jaśle , ul. Floriańska 15, tel. 134463340.
O przewodników turystycznych należy pytać w punkcie informacji turystycznej.
Na terenie „Karpackiej Troi” pracują przewodnicy obiektowi.