Zaznacz stronę

Sanok

Miasto Sanok
Powierzchnia: 38 km2.
Liczba mieszkańców: 41602 osoby.
Herb Sanoka

op
Położenie: nad Sanem na głównym szlaku komunikacyjnym w Bieszczady przy linii kolejowej Jasło – Zagórz.
Miasto Sanok – stolica powiatu, jest głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym regionu. Ze względu na najlepsze położenie pod względem komunikacyjnym miasto jest bardzo dobrą bazą wypadową w Bieszczady. W okolicach Sanoka też nie brakuje miejsc noclegowych, przede wszystkim opierają się one na bazie obiektów agroturystycznych. Oferuje turystom również bogatą bazę sportowo rekreacyjną (m. in. sztucznie, mrożone lodowisko i tor do jazdy szybkiej na łyżwach, zespół basenów), wyjątkowe muzea (Zespół Budownictwa Ludowego, Muzeum Historyczne) oraz interesujące imprezy kulturalne (Festiwal Muzyki Wokalnej im. Adama Didura, Collage Teatralny, Sanockie Spotkania Akordeonowe, Festiwal Na Pograniczach).
HISTORIA
Sanok został założony około X/XI wieku. Najstarsza wzmianka o grodzie w Sanoku pochodzi z roku 1150 i została spisana w ruskim Latopisie Hipackim. W 1340 r. prawem spadkobierstwa posiadł te ziemie Kazimierz III Wielki i włączył do swego Królestwa. Po tym okresie przez następne kilkadziesiąt lat Sanok znajdował się pod opieką Korony węgierskiej oraz urzędujących tu starostów węgierskich.

pp

Wizerunek księcia Jerzego II na monecie „Moneta Russia”, 1340

Sanok - Kosciol Franciszkanow

Rynek w Sanoku

20 stycznia 1339 książę Jerzy II z rodu Piastów nadał Sanokowi prawo magdeburskie. Zasadźcą, oraz pierwszym wójtem został zaufany księcia – Bartek z Sandomierza. Organizację kościoła łacińskiego na ziemi przemyskiej i sanockiej, podporządkowanego poprzednio bezpośrednio papieżowi, przeprowadza następnie franciszkanin Eryk z Winsen. 2 maja 1417 w Sanoku odbył się w kościele franciszkańskim ślub Jagiełły z jego trzecią żoną Elżbietą Granowską.

zz

Zamek Królewski po przebudowie

Na sanockim zamku, po śmierci Władysława Jagiełły, wiele lat zamieszkiwała jego czwarta żona, królowa Zofia Holszańska, zwana Sońką. W latach 1555-1556 w zamku w Sanoku mieszkała królowa węgierska Izabela. O zasługach królowej Bony dla miasta świadczy włączenie herbu Sforza (wąż połykający Saracena) do herbu miasta. Okres od połowy XIV do połowy XVI wieku uchodzi za najpomyślniejszy w dziejach miasta. Od końca XVI wieku rozpoczął się powolny upadek Sanoka. Wpłynęły na to liczne pożary, z których największy zniszczył miasto niemal doszczętnie – ocalał tylko kościół franciszkanów, 5 domów i górne przedmi eście.

W roku 1772 Sanok oraz ziemia sanocka weszły po pierwszym rozbiorze w skład Królestwa Galicji i Lodomerii. Ponieważ miasto było zniszczone a sanocki ratusz spalony, władze administracyjne przeniosły siedzibę powiatu do zamku w Lesku. Od tego też roku miasto należało do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego.
Po reformie administracyjnej w roku 1864 miasto było siedzibą starostwa i powiatu sądowego w kraju Galicja. W roku 1883 miasto liczyło 5181 mieszkańców. W roku 1853 miasto odwiedził cesarz Franciszek Józef I, a w roku 1915 następca tronu i przyszły cesarz austriacki Karol I.
W 1929 w Sanoku powstał oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Do 25 marca 1930 w Sanoku znajdowała się siedziba Małopolskiego Inspektoratu Okręgowego Straży Granicznej, któremu podlegały komisariaty i placówki nadzorujące południową granicę Rzeczypospolitej w woj.krakowskim,lwowskim i stanisławowskim.
W 1936 odbył się w Sanoku „Zjazd Górski” ,na którym zaprezentowały się regionalne grupy góralskie zamieszkujące Karpaty od Cieszyna po granicę z Rumunią. W trakcie tego Zjazdu zainicjowano powstanie Związku Ziem Górskich.

cd

Dawne Koszary wojskowe, następnie koszary 2 Pułku

Strzelców Podhalańskich, obecnie Oddział Straży Granicznej w Sanoku

Strzelców Podhalańskich, obecnie Oddział Straży Granicznej w Sanoku
W garnizonie Sanok stacjonował 2 Pułk Strzelców Podhalańskich wchodzący w skład 22 Dywizji Piechoty Górskiej. Rozkazem Komendanta Straży Granicznej z roku 1939 w Sanoku utworzono Komendę Obwodu Straży Granicznej wchodzącej w skład Wschodnio-Małopolskiego Okręgu Straży Granicznej we Lwowie.
W 1939 roku pod Sanokiem walki obronne z nacierającymi wojskami niemieckimi toczyła 3 Brygada Górska. W dniu 9 września 1939 r. z Sanoka przez Lesko do Ustrzyk wycofywali się żołnierze Batalionu Obrony Narodowej Sanok i toczyli walki w celu opóźnienia marszu Niemców na wschód.
Od października 1939 przez Sanok na rzece San ustalona została granica międzypaństwowa niemiecko-sowiecka. Prawobrzeżna strona Sanoka oraz część powiatu sanockiego dostały się w okresie 1939-1941 pod okupację sowiecką.
W 1939 Sanok liczył ok. 18 tys. mieszkańców, z czego około 5,4 tys. Żydów, co stanowiło w przybliżeniu 30% ogółu. Podczas okupacji niemieckiej ok. 40% populacji straciło życie (w większości Żydów).
3 sierpnia 1944 Sanok został zajęty przez Armię Czerwoną.
Po zajęciu Sanoka z rejonu na zachód od miasta ruszyła na południe ofensywa wojsk sowieckich zwana Operacją dukielsko-preszowską. Opuszczony przez Niemców obszar przechodził pod wojskowe zarządy Armii Czerwonej. Uczestniczący w walkach z Niemcami żołnierze Armii Krajowej byli natychmiast rozbrajani i aresztowani.
W połowie 1945 roku nasilił się terror władzy komunistycznej wobec miejscowej ludności. Odpowiedzią na niego było pojawienie się partyzantki antykomunistycznej reprezentowanej przez Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ „Zuch” mjr Antoniego Żubryda. Partyzanci podjęli walkę z komunistycznym aparatem represji tj. z NKWD, UB, KBW oraz z Milicją Obywatelską. Komuniści w odpowiedzi zastosowali praktykowane niedawno przez hitlerowców metody represji: egzekucje publiczne. 24 maja 1946 roku na stadionie miejskim w Sanoku, w obecności przymusowo spędzonej tam dziatwy szkolnej straceni zostali: szer. W.Kudlik oraz szer. W.Skwarc. 4 lipca powieszono na sanockim rynku chor. H.Książka. Egzekucja ta przeszła do historii miasta pod nazwą Trzech straconych.

w

Biurowiec Sanockiej Fabryki Autobusów Autosan

Lata powojenne to równocześnie okres odbudowy ze zniszczeń, a następnie rozbudowy zakładów przemysłowych w ramach budowy gospodarki socjalistycznej. Sanoccy potentaci: Sanocka Fabryka Autobusów „Autosan” i Zakłady Przemysłu Gumowego „Stomil” zatrudniający tysiące pracowników wpłynęli w ostatnich dziesięcioleciach na znaczny rozwój miasta. Wokół starej części Sanoka powstały nowe osiedla mieszkaniowe, liczba mieszkańców wzrosła do ponad 22 tys. na początku lat 70. XX w.
1 listopada 1972 r. połączone powiaty: ustrzycki, leski oraz większość sanockiego w jeden powiat bieszczadzki – tworząc największy powiat w Polsce z siedzibą w Lesku. Miasto Sanok stało się oddzielnym powiatem miejskim; do Sanoka przyłączono kilka miejscowości na południu: Zahutyń, Dolinę, Zasław, Zagórz oraz Wielopole. Sanok stał się największym obszarowo miastem w całej swej 700-letniej historii. „Wielki Sanok” przetrwał zaledwie pięć lat, jego istnienie zlikwidowała kolejna reforma administracyjna w 1975 r oraz nadanie praw miejskich Zagórzowi w 1977 r.
Od 1983 Sanok jest siedzibą władyki prawosławnej eparchii przemysko-nowosądeckiej.
Gmina Tyrawa Wołoska
Położenie: w dolinie potoku Tyrawskiego, u zbiegu Gór Słonnych i Pogórza Przemyskiego (Podgórze Bieszczadów) w całości na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonych, na północ od Sanoka. 5 sołectw.
Na terenie gminy znajdują się najdłuższe w Polsce serpentyny na których odbywają się (od lat międzywojennych) samochodowe rajdy górskie.
Gmina Zagórz
Prawie połowa obszaru gminy to tereny leśne. Miasto Zagórz pełni funkcję centrum administracyjnego, gospodarczego, kulturalnego i handlowego dla okolicznych miejscowości. Korzystny układ połączeń komunikacyjnych wynikający z usytuowania Zagórza na przecięciu szlaków kolejowych i drogowych sprawia, że wszędzie jest blisko. Przez Zagórz biegnie droga podkarpacka Jasło – Ustrzyki Dolne; na południe – droga do Komańczy i Cisnej. Zagórz jest znaczącym węzłem kolejowym. Sprzyja to rozwijaniu współpracy i turystyki międzynarodowej.
Gmina Zarszyn.
Położenie: przy głównym trakcie drogowym i kolejowym z Sanoka do Krakowa, w dorzeczu Wisłoka u zbiegu Beskidu Niskiego i Dołów Jasielsko – Sanockich. Południowa cześć gminy leży w strefie chronionego krajobrazu, zaś południowo-zachodnia przylega do zalewu w Sieniawie. 10 sołectw.
Wieś Zarszyn była w średniowieczu miastem, prawa miejskie utraciła w XVIII w.
Charakterystyczną cechą powiatu sanockiego jest to, że zdecydowana większość podmiotów gospodarczych działa na terenie Sanoka. Pozostały obszar ma charakter rolniczy o słabo rozwiniętych innych dziedzinach gospodarki. Dominuje gospodarka leśna i związany z nią przemysł drzewny. W związku z tym teren jest czysty ekologicznie, zarówno powietrze jak i woda, bez zanieczyszczeń przemysłowych.
Walory przyrodnicze.

Pod względem podziału Polski na jednostki geologiczne obszar powiatu sanockiego zaliczany jest ogólnie do Karpat.

Na terenie powiatu występują surowce mineralne, złoża ropy naftowej, gazu ziemnego, surowce budowlane oraz wody mineralne. Złoża ropy i gazu znajdują się na wyczerpaniu. Źródła wód mineralnych są w: Komańczy, Prełukach, Szczawnem oraz w okolicach Lisznej. Jednak najbogatszym regionem gdzie występują wody mineralne jest Komańcza, dlatego też lecznictwo uzdrowiskowe obrano jako jej podstawową funkcję rozwoju.

Na terenie powiatu sanockiego funkcjonują obszary, które szczególnie wyróżniają się walorami przyrodniczymi – objęto je różnorodnymi formami ochrony.

Parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu.

Na terenie powiatu sanockiego znajdują się trzy parki krajobrazowe, zajmują one łącznie 38833,9 ha powierzchni (31,7% powierzchni powiatu): Park Krajobrazowy Gór Słonnych, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy, Jaśliski Park Krajobrazowy.

Park Krajobrazowy Gór Słonnych – powierzchnia 51,4 ha, utworzony w 1992 roku, w zakresie powiatu sanockiego teren Parku sięga gminy Tyrawa Wołoska. Park Krajobrazowy wyróżnia się malowniczym krajobrazem. Porasta go wysokopienny las mieszany do tego doliny z łąkami i polami uprawnymi, jak również przełomowe odcinki Sanu i innych rzek stanowią o jego wyjątkowości. Znajdują się tutaj liczne oryginalne skałki piaskowcowe. Fenomenem dendrologicznym są krzewiaste formy cisa i olszy kosy. Żyją tu tu także zagrożone wyginięciem zwierzęta, zwłaszcza duże kręgowce leśne i ptaki: puchacz, bocian czarny, orzeł bielik. Obszar Gór Słonnych położony jest na Pogórzu Karpackim, obejmuje główne pasmo Gór Słonnych z najwyższym szczytem Słonnym (671 m npm.) oraz grzbiet Chwaniów. Teren pasma Gór Słonnych stanowi granicę europejskiego działu wód, oddzielających zlewiska Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Fenomenem jest występowanie na tym terenie licznych słonych źródeł (ok. 80 potoków o słonawej wodzie).
Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy – powierzchnia 51,1 ha, utworzony w 1992 roku, częściowo na terenie gminy Komańcza. Krajobraz kształtują szerokie lesiste grzbiety górskie o stromych stokach, poprzecinane głębokimi dolinami rzecznymi. Park ten cechuje największe w Polsce zalesienie (ponad 80 %). Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy wchodzi w skład Rezerwatu Biosfery ”Karpaty Wschodnie” utworzonego w roku 1992 na pograniczu polsko-słowacko-ukraińskim.

Jaśliski Park Krajobrazowy – powierzchnia 20,1 ha, częściowo na terenie gminy Komańcza. Park ten utworzono dla ochrony górnego dorzecza Jasiołki oraz źródlisk Wisłoka. Charakterystyczne dla niego są naturalne krajobrazy oraz wysoki stopień naturalności środowiska przyrodniczego. Lasy, które stanowią ponad 50 % powierzchni Parku i przeważa w nich buczyna karpacka urozmaicają liczne pastwiska i łąki. Osobliwością dendrologiczną są krzewiaste formy cisa.

Obszar Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego – powierzchnia 81,2 ha. – wyróżnia się dużym zróżnicowaniem budowy geologicznej oraz bogactwem fauny i flory. Lesistość w obrębie Beskidu Niskiego stanowi ponad 60 % powierzchni tego terenu. Charakterystyczne są dolnoreglowe lasy jodłowe i bukowe.

Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu – powierzchnia 99,7 ha – składa się z elementów przyrody ożywionej i nieożywionej. W lasach przeważa buczyna karpacka. Najbardziej osobliwe jest jednak to, że na tym terenie gnieździ się orzeł przedni.

Rezerwaty przyrody

Rezerwat „Polanki” w gminie Sanok – powierzchnia 192 ha, utworzony w 1996 roku. Rezerwat częściowy, leśny. Znajduje się na południowych stokach pasma Gór Słonnych we wsi Bykowce.

Rezerwat „Zwiezło” (Jeziorka Duszatyńskie) w gminie Komańcza – powierzchnia 1,74 ha, utworzony w 1957 roku. Rezerwat przyrody nieożywionej o charakterze ścisłym. Celem ochrony w tym rezerwacie jest ochrona dwóch górskich Jeziorek Duszatyńskich, powstałych przez osunięcie się olbrzymich mas ziemnych na zboczach góry Chryszczata.

Rezerwat „Przełom Osławy pod Duszatynem” w gminie Komańcza – powierzchnia 322,45 ha, utworzony w 2000 roku. Rezerwat częściowy – krajobrazowy. Ochronie poddano przełomowy odcinek doliny Osławy wraz z otaczającym drzewostanem bukowo-jodłowym.

Rezerwat „Źródliska Jasiołki” w gminie Komańcza – powierzchnia 1585 ha, utworzony w 1993 roku, największy rezerwat w Polskich Karpatach. Rezerwat częściowy – krajobrazowy. Znajduje się w miejscowościach Jasiel Rudawka, Jaśliska i Wisłok Wielki. Chroni naturalne zbiorowiska roślinne obejmujące źródliskowe obszary rzeki Wisłok i Jasiołki. Obejmuje kompleksy leśne starodrzewów bukowych i bukowo-jodłowych. Na szczególną ochronę zasługują torfowiska wysokie.

Rezerwat „Bukowica” na terenie wsi Wisłok Wielki w gminie Komańcza – powierzchnia ok. 293 ha, utworzony w 1996 roku. Rezerwat częściowy. Przedmiotem ochrony jest starodrzew bukowo-jodłowy, zespół buczyny karpackiej oraz górskiej olszyny bagiennej. Osobliwości florystyczne to: modrzyk górski, wawrzynek wilczełyko, skrzyp olbrzymi, widłak goździsty, storczyk męski, podkolan biały i zielony.

Rezerwat Przełom Osławy pod Mokrem na terenie gminy Zagórz – powierzchnia 142 ha, utworzony w 2003 roku. Rezerwat krajobrazowy i leśny, obejmuje przełom rzeki Osławy w okolicach miejscowości Mokre.

Rezerwat „Kamień nad Rzepedzią” na terenie gminy Komańcza – powierzchnia 91,24 ha, utworzony w 2014 roku. Leśno-geologiczny. Celem ochrony rezerwatu przyrody jest zachowanie i ochrona grupy skał.

Pomniki przyrody

W powiecie sanockim występuje duża ilość pomników przyrody, zarówno ożywionej – (drzewa), jak i nieożywionej (skałki oraz źródła).

Walory turystyczne.

Według turystów, którzy odwiedzają powiat sanocki jego największym atutem jest piękno przyrody. Oprócz tego przyciąga tutaj turystów organizowane imprezy, wśród których godne polecenia są:

Jarmark Folklorystyczny (MBL, czerwiec),
Źródełko Radoszyckie (Radoszyce k. czerwca),
Jarmark Ikon (Sanok, lipiec),
Kermesz Smaków (Sanok – Mrzygłód, lipiec ),
Rykowisko Galicyjskie (Zagórz, sierpień),
Święto Kultury „ Nad Osławą” (Mokre, lipiec),
Dni Konia Huculskiego (Odrzechowa, sierpień).

Niemniej i zimą warto odwiedzić powiat sanocki chociażby ze względu na rozbudowaną infrastrukturę do uprawiania sportów zimowych takich jak: wyciągi i skocznie narciarskie, sztuczny tor do jazdy szybkiej i hala lodowa. Dzięki temu można obejrzeć tu tak wyjątkowe zawody jak Ice Speedwaya, czy międzynarodowe zawody hokejowe lub w jeździe szybkiej na lodzie.

Obiekty zabytkowe.
MIASTO SANOK

sanocki-skansen-z-lotu-ptakaMuzeum Budownictwa Ludowego z lotu ptaka

Park Etnograficzny w Sanoku należy do najpiękniejszych muzeów na wolnym powietrzu w Europie. Położony jest malowniczo na prawym brzegu Sanu u podnóża Gór Sanocko-Turczańskich – dość wiernie odwzorowuje fizjografię Podkarpacia.

Pod względem ilości obiektów jest największym skansenem w Polsce.

W skansenie, na obszarze 38 ha, prezentowana jest kultura polsko-ukraińskiego pogranicza we wschodniej części polskich Karpat (Bieszczady, Beskid Niski) wraz z Podkarpaciem. Poszczególne grupy etnograficzne (Bojkowie, Łemkowie, Pogórzanie i Dolinianie) prezentowane są w oddzielnych sektorach ekspozycyjnych. Na terenie Muzeum zgromadzono ponad 100 obiektów budownictwa drewnianego z okresu od XVII do XX wieku, które odtwarzają typowe układy zabudowy wsi i zagospodarowania zagród. Obok budynków mieszkalnych, mieszkalno-gospodarczych i gospodarczych, znajdują się tam także obiekty sakralne (XVII-wieczny kościół, dwie XVIII-wieczne cerkwie bojkowskie, jedna okazała cerkiew łemkowska z pocz. XIX w. i kilka malowniczych kapliczek), budynki użyteczności publicznej (szkoła wiejska, zajazd) oraz obiekty przemysłowe (młyn wodny, wiatraki, kuźnie). Zarówno świątynie jak i większość budynków mieszkalnych oraz gospodarczych, posiadają w pełni urządzone i udostępnione do zwiedzania wnętrza (m.in. warsztaty rzemieślnicze: tkackie, garncarza, kołodzieja, wytwórcy drewnianych łyżek, koszy wiklinowych itp.). Na terenie Parku Etnograficznego na stałe udostępniona jest wspaniała ekspozycja malarstwa ikonowego pt. Ikona karpacka, na której zaprezentowano ponad 220 ikon (od XV do XX w.), ukazujących pełny rozwój tego typu malarstwa na terenie polskich Karpat. Oprócz tego organizowane są wystawy czasowe sporządzane ze zbiorów własnych.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

nn

Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego 1874–1887 r.

Kościół został wybudowany w stylu neoromańskim według projektu Józefa Braunseisa. Wzniesiony jako murowany, orientowany na planie prostokąta. Do kościoła sprowadzono nowe organy, które wykonał Antoni Konieczny z Jasionowa. Później dobudowano dwie wieże, zegar, dzwony (poświęcenia dzwonów dokonał bp Józef Sebastian Pelczar 23 października 1904), ambonę, witraże, ołtarze i wykonano polichromie według wzoru Antoniego Popiela. Konsekracja kościoła odbyła się 12 czerwca 1897. W latach 1906-1907 została wykonana polichromia secesyjna kościoła przez A. Domańskiego według projektu Tadeusza Popiela.

Kościół i klasztor Franciszkanów z lat 1632–1640, gruntownie przebudowany w XIX wieku.
Neoromański kościół i zespół klasztorny. Podlega franciszkańskiej Prowincji św. Antoniego z Padwy i bł. Jakuba Strzemię Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych w Krakowie. W latach 1632-1640 dokonano ponownej odbudowy kościoła i klasztoru wykonanej z kamienia łamanego i datę końcową uznaje się za powstanie obecnego kształtu kościoła i klasztoru. W tych latach powstały też nowe zabudowania klasztorne (drewniane). Od 1717 rozpoczęto zastępowanie ich jednolitą z kościołem konstrukcją murowaną. Kolejne skrzydła czworoboku klasztornego wzniesiono w latach 1722-1747 i 1758-1775. W latach 1846-1847 klasztor został przebudowany, wskutek tego dobudowano kondygnację piętrową.

Sanok - Kosciol Franciszkanow

Cerkiew parafialna Św. Trójcy prawosławna z roku 1784 wraz z dzwonnicą oraz plebanią

7

ii3

Katedra prawosławna. Główna świątynia diecezji przemysko-nowosądeckiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego jak również siedziba miejscowej parafii (w dekanacie Sanok). Jest to murowana budowla wzniesiona w latach 1784–1789 w stylu klasycystycznym, z barokowymi ołtarzami bocznymi oraz pełnym ikonostasem z XVII-wieczną ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Zespół zamkowy – zamek królewski z roku 1523 wraz ze studnią zamkową, wewnątrz bogata kolekcja ikon oraz wystawa twórczości Zdzisława Beksińskiego.

Castle_Sanok_June_2014

9

Zamek swoja historia sięga średniowiecza. Obecnie znajduje się tam Muzeum Historyczne. Najstarsza wzmianka o grodzie w Sanoku pochodzi z roku 1150, znajduje się w ruskim Latopisie Hipackim. Kronikarz ruski napisał w nim o wyprawie króla Gejzy II na Ruś podczas której zajął grody Sanok i Przemyśl. Zamek położony jest na wzgórzu 317 m n.p.m. nad stromym zboczem od strony wschodniej u podnóża którego przepływała rzeka San, obecnie potok Płowiecki. W XIV wieku dawny drewniany gród został zastąpiony murowanym zamkiem obronnym. W okresie swojego panowania trzykrotnie gościł na sanockim zamku król Kazimierz Wielki. 2 maja 1417 roku na sanockim zamku odbyła się królewska uczta weselna króla Władysława Jagiełły z nowo poślubioną wybranką księżniczką Elżbietą Granowską. Kolejna żona Władysława Jagiełły – Zofia zmarła w zamku sanockim w roku 1461. Kolejną władczynią zamku była Bona Sforza – żona króla Zygmunta I Starego. Sama w Sanoku nigdy nie przebywała ale to z jej polecenia gotycki zamek przebudowałno na styl renesansowy w latach 1523-1548; wtedy też została rozebrana istniejąca na zamku prawosławna cerkiew pw. św. Dymitra datowana na rok 1435.

Dawny Ratusz Miejski II poł. XVIII w., ul. Rynek 16

 

6

Stary sanocki eklektyczny ratusz miejski znajduje się we wschodniej pierzei rynku. Został wybudowany przez władze austriackie na miejscu dawnego drewnianego ratusza.

Urząd Miejski, ul. Rynek 1

4

Secesyjny gmach z 1880 r. pełniący dawniej funkcje starostwa.

Dawny Zajazd ul. Traugutta 3.

3_Traugutta_Street_in_Sanok_2012

Willa Zaleskich

3

Willa została wybudowana latach 1896–1910. Projekt budynku wykonał w 1894 architekt miejski, inż. Władysław Beksiński (drugim projektantem był Wilhelm Szomek). Właściciel, ceniony sanocki lekarz, społecznik, przyrodnik i esteta dr Karol Zaleski chciał, aby rodowa siedziba nawiązywała architektonicznie do pałaców weneckich.

Dawna Karczma, ul. Lipińskiego 72.

Pozostałości fortyfikacji miejskich – skarpa miejska.

Dawna Cerkiew grecko-katolicka w dzielnicy Dąbrówka Św. Dymitra z roku 1867 z dzwonnicą.

Kaplica grobowa na cmentarzu w Sanok – Dąbrówka.

Biblioteka Miejska, ul. Lenartowicza 2.

Dawny Zajazd – Muzeum Historyczne, ul. Zamkowa.

2

Budynek pochodzący z XVIII wieku, położony przy ul. Zamkowej 2. Został wybudowany w latach 1755-1799. W XIX wieku przebudowany. W tym czasie był siedzibą straży miejskiej (odwachu). W budynku mieści się obecnie siedziba dyrekcji Muzeum Historycznego w Sanoku. Ekspozycja muzeum obejmuje: zbiory ikon, galerie malarską, zaś w podziemiach znajdują się wykopaliska z przeprowadzonych badań archeologicznych na wzgórzu w Trepczy.

Dawna cerkiew wraz z dzwonnicą w Olchowcach, ul. Przemyska.

Dawna Synagoga – Archiwum Państwowe, ul. Rynek, 10.

Small_Sadiger_Synagoue_2012

Dom Mansjonarski, Pl. Św. Michała 1.

1
Budynek wzniesiony w latach 1750-1775 z kamienia łamanego. Ma charakter murowany, długi, parterowy. W środku znajduje się korytarz wiodący na całej długości oraz pomieszczenia wzdłuż niego. Wewnątrz zachowane są także oryginalne sklepienia kolebkowe, kolebkowe z lunetami oraz kolebkowo-krzyżowe.

Dworzec kolejowy Sanok – ul. Dworcowa.

Zabytkowe nagrobki na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej.

Kapliczki – 7 szt.

Budynek dawnego WKU, ul. Zamkowa.

Sąd Rejonowy, ul. Kościuszki 5.

Dom Harcerza, ul. Zielona 39.

Gmach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, ul. Mickiewicza 13.

73

GMINA SANOK

Bykowce – murowany pałac Tarnawieckich (pocz. XX wieku).

Czerteż – cerkiew z dzwonnicą drewniana (1742 r.).

ll
Dobra Szlachecka – cerkiew z dzwonnicą (1879 r.), dawna popówka.

Dolina – cerkiew drewniana (1836 r.).

Hłomcza – cerkiew drewniana z dzwonnicą (1859 r.), brama cmentarna (1850 r.).

Jurowce – cerkiew drewniana (1873 r.), klasycystyczny zespół dworsko – parkowy (I poł. XIX wieku), kamienna figura Matki Bożej (1889 r.).

Kostarowce – cerkiew drewniana (1872 r.).

Lalin – cerkiew drewniana (1835 r.).

Łodzina – cerkiew drewniana (1743 r.).

Cerkiew została wybudowana w 1743 roku. W 1875 roku świątynia była remontowana, z tego czasu pochodzi m.in. kompletny ikonostas. Cerkiew należała do parafii greckokatolickiej w Hłomczy. Po wojnie przejęta przez kościół rzymskokatolicki.

ik

rg

Markowce – dwór murowany (1890 – 1910 lata).

Międzybrodzie – cerkiew murowana (1899 r.).

Mrzygłód
kościół parafialny z początku XV w (łaciński, wybudowany w latach 1415-1424, obecnie pw Rozesłania Apostołów), cerkiew murowana 1900–1925, dom-ratusz 1850–1899, zespół zabudowy małomiasteczkowej – oryginalna, drewniana, zabudowa wokół rynku pochodząca z XIX i początków XX wieku, w charakterystycznym, miejskim, układzie przestrzennym.

Mrzygłód_houses

fg

Pakoszówka – dwór murowany (1875–1910 r.), spichlerz dworski.

Pisarowce – pałac murowany (1800–1850 lata).

Sanoczek – cerkiew drewniana (1863 r.), dwór murowany (1910 r.).

Strachocina – kościół parafialny (1900 r.).

strachocina-5

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej oraz pomnik św. Andrzeja Boboli. Dziś Strachocina, to miejsce pielgrzymkowe, sanktuarium św. Andrzeja Boboli, związane z miejscem urodzenia tego wielkiego człowieka.

Trepcza – cerkiew murowana (1807 r.), plebania, dwór, spichlerz dworski.

Tyrawa Solna – cerkiew drewniana (1837 r.).

Wujskie – cerkiew murowana (1804 r.), dwór murowany.

Na terenie gminy Sanok znajduje się również 11 parków zabytkowych, 33 zabytkowe cmentarze.

GMINA ZARSZYN

Zarszyn – kościół parafialny murowany (1872 r.), dworzec PKP (1875–1899 lata), kapliczka murowana (1900–1925 lata).

Bażanówka – dwór murowany (1850 r.), spichlerz drewniano – murowany (1875 r.). Dwór rodziny Laskowskich, obecnie szkoła podstawowa.

Bażanówka_Palac

Nowosielce – dwór (ok.1900 r.).
W gminie Zarszyn znajdują się 4 parki zabytkowe krajobrazowe.
GMINA ZAGÓRZ
Czaszyn – murowana cerkiew (1835 r.).

Łukowe – murowana cerkiew (1829 r.).

Morochów – drewniana cerkiew (1837 r.).

Olchowa – cerkiew (1840 r.), kaplica Schrammów (1926 r.) w parku podworskim.

Poraż – barokowy kościół parafialny (1784 r.), dawna karczma (poł . XIX wieku).

Tarnawa Górna – kościół (pocz. XX wieku) z rokokowym wyposażeniem, cerkiew (1817 r.), dwór (poł. XIX wieku).

Zagórz – kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NPM (II ćwierć XVIII wieku), plebania, ruiny kościoła i klasztoru Karmelitów (1714 r.), murowana cerkiew św. Michała (1836 r.), kaplica grobowa Truskolaskich (1840 r.).

dq

aq

Ogromne ruiny kościoła i klasztoru (XVIII w, późny barok) ojców Karmelitów Bosych to jeden z nielicznych zachowanych klasztorów warownych w Polsce. Położone są na wzgórzu w zakolu rzeki Osławy. Niedawno oddano do użytku platformę widokową. W wieży dawnego kościoła wybudowano drewnianą klatkę schodową, a na wysokości 22 metrów platformę. Przez lunetę i gołym okiem turyści podziwiać mogą m.in. przepływającą nieopodal Osławę i Góry Słonne.

Zagórz Wielopole – dawna cerkiew św. Michała (1865 r.).

Zagórz Dolina – kościół (1836 r.), eklektyczny pałac Małachowskich (pocz. XX wieku).

GMINA TYRAWA WOŁOSKA

Tyrawa Wołoska – późnobarokowy kościół parafialny pw. Św. Mikołaja (II ćwierć XVIII wieku), dzwonnica (I poł. XIX wieku), pozostałości dworu – portyk murowany, kaplica grobowa Krajewskich (1831 r.), grodzisko – wzniesienie „Horodysko” w centrum wsi.

we

tre

Przy kościele barokowym konsekrowanym w roku 1745 znajduje się dzwonnica z I połowy XIX wieku i groby dawnych proboszczów, murowana kaplica grobowa rodziny Krajewskich z 1831 r. oraz kilka starych nagrobków członków rodzin tutejszych właścicieli.

Rakowa – drewniana cerkiew pw. Św. Mikołaja (1850 r.).

Rozpucie – kościół drewniany (ok. 1900 r.).

Hołuczków – cerkiew drewniana (I poł. XIX wieku), stanowisko archeologiczne „Wzgórze Grodzisko”.

Siemuszowa – drewniana cerkiew (1841 r.).
Cerkiew prezentuje typ budownictwa ludowego w duchu klasycystycznym z wyraźnymi pierwiastkami latynizacji przejawiającymi się w nawiązaniu do tradycyjnego nurtu architektury sakralnej okresu józefińskiego. Jest to budynek o konstrukcji zrębowej, dwudzielny, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, nakryty dwukalenicowym dachem zwieńczonym baniastym hełmem. Od zachodu do cerkwi dobudowana jest szkieletowa wieża nakryta dachem namiotowym, również z hełmem. W przedłużeniu prezbiterium murowana zakrystia.
Wewnątrz zachował się klasycystyczny ikonostas z II połowy XIX wieku, na ścianach babińca i nawy znajduje się polichromia figuralna.

GMINA BESKO

Besko – zabytkowy park krajobrazowy 1.5 ha, ze spichlerzem, oficyną i murem, kościół parafialny, tartak wodny.

Mymoń – pozostałości dawnego grodziska wczesnośredniowiecznego, spichlerz z XIX wieku.
GMINA BUKOWSKO
Bukowsko – kościół parafialny murowany (1881–1886 lata), dzwonnica, ogrodzenie kościelne, plebania drewniana (1900 – 1925 lata).

Dudyńce – neogotycki kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych (1871–1876 lata), cerkiew drewniana (1802 r.).

Nagórzany – cerkiew murowana (1848 r.).

Nowotaniec – barokowy kościół parafialny pw. Św. Mikołaja (II ćwierć XVIII wieku), dzwonnica (1745–1750 lata), plebania murowana (1890–1910 lata), ślady zamczyska (XVI–XVII w.).

ty

Płonna – cerkiew z dzwonnicą murowane (1800–1850 lata), pozostałości pałacu Truskolaskich (XVIII w.), resztki fortyfikacji ziemnych wzniesionych wokół nie zachowanego XVI–wiecznego dworu obronnego Tarnawskich.

Pobiedno – pozostałości parku dworskiego o charakterze krajobrazowym (I poł. XIX wieku).

Wola Sękowa – dzwonnica cerkiewna murowana (1875–1889 lata), pozostałości parku krajobrazowego (I poł. XIX wieku) założonego przy dworze Wiktorów (ok. 1900 r.).

er

Wolica – cerkiew (1826 r.), z podobnie datowaną dzwonnicą,

Zboiska – zespół dworski (1800–1850 lata), dworek i oficyna murowana, piwnica dworska, pozostałości fortyfikacji ziemnych (1600 – 1661 lata) wokół zburzonego w XVII wieku zamku.
GMINA KOMAŃCZA
Komańcza – zespół cerkiewny z I połowy XIX wieku: prawosławna cerkiew drewniana pw. Matki Boskiej z 1802 r. uległa spaleniu, obecnie nowa, odbudowana, dzwonnica bramna z 1834r., murowane ogrodzenie cerkwi, współczesna cerkiew greckokatolicka (1985-88 lata), Klasztor Sióstr Nazaretanek z 1931 r. – miejsce internowania Kardynała Stefana Wyszyńskiego w latach 1955-56.

te

Odbudowana cerkiew prawosławna

ad

bg

Klasztor sióstr Nazaretanek

Polany Surowiczne – dzwonnica cerkiewna (1728 r.).

Radoszyce – drewniana cerkiew (1868r.), dzwonnica, mur cerkiewny.

Rzepedź – cerkiew pw. Św. Mikołaja, drewniana (1824 r.), dzwonnica wzniesiona współcześnie z cerkwią, kapliczka murowana (1875–1899 lata).

d

Smolnik – murowana cerkiew pw. Św. Mikołaja (1806 r.), dzwonnica murowana.

Szczawne – cerkiew drewniana pw. Zaśnięcia Matki Boskiej z dzwonnicą (1888–1889 lata).

Turzańsk – cerkiew drewniana pw. Michała Archanioła (1801–1803 lata),
dzwonnica (1827 r.).

j

Wisłok Wielki – cerkiew drewniana pw. Św. Onufrego (1850–1854 lata), dzwonnica murowana, mur cerkiewny (1850 r.)
Szlaki turystyczne.
1. Główny Szlak Beskidzki.
Europejski szlak dalekobieżny: Morze Północne – Men – Dunaj – Karpaty – Rodtopy – Bosfor,
2. Szlak Ikon.

Naturalny szlak zabytków architektury cerkiewnej – 14 cerkwi rozmieszczonych w promieniu 25 km od Sanoka z najstarszą w Polsce cerkwią drewnianą w Uluczu. Długość ok. 70 km.

iu

3. Sanok – Chryszczata.
Przebieg: Sanok dworzec PKP – Łazy Stróżowskie (521 m.n.p.m.) – Poraż – Czekajka (467 m.n.p.m.) – Morochów – Mokre – Pogary (641 m.n.p.m.) – Suliła (759 m.n.p.m.) – Turzańsk – Chtyszczata (997 m.n.p.m.).
4. Sanok – Przemyśl.
Przebieg: Sanok PKP – Biała Góra – Orli Kamień (554 m.n.p.m.) – Słonny Wierch (671 m.n.p.m.) – Przysłup (651 m.n.p.m.) – Rakowa – Zawadka – Roztoka – Góra Kiczerka – Bircza – Brylińce – Przemyśl.
5. Szlak Graniczny.
Przebieg w powiecie sanockim: Jasiel – Kanasiówka (823 m.n.p.m.) – Siwakowska Dolina (701 m.n.p.m.) – Nowy Łupków – Wysoki Groń (902 m n.p.m.) – Balica.
6. Wola Piotrowa – Bukowica – Kanasiówka.
Przebieg: Wola Piotrowa – Wisłok Dolny – Wisłok Górny – Kanasiówka (823 m n.p.m.)
7. Besko – Komańcza.
Przebieg: Besko – Mymoń – Pastwiska – grzbiet Bukowicy (775 m n.p.m.) – Moszczaniec – Kiczera Długa – Pasika (847 m n.p.m.) – Kanasiówka (823 m n.p.m.) – Grab Średni (822 m n.p.m.) – Dołżyca – Komańcza.
8. Przysłup – Załuż
Przebieg: Przysłup (651 m n.p.m.) – Załuż PKP.
9. Sanok – Orli Kamień.
Przebieg: Sanok PKP – Olchowce – uroczysko „Pod Krzyżem” – Orli Kamień (554 m n.p.m.)