Zaznacz stronę

Spiczyn

GMINA SPICZYN

02 Herb gminy

Gmina wiejska w województwie lubelskim, powiecie łęczyńskim.
Powierzchnia: 8309 ha
Liczba mieszkańców: 5299 osób

Miejscowości gminy: Charlęż, Jawidz, Zawieprzyce, Kolonia Zawieprzycka, Nowy Radzic, Nowa Wólka, Januszówka, Stoczek, Ziółków, Stawek, Ludwików, Kijany, Spiczyn.
Położenie gminy: wschodnia część Polski w odległości 25 km od stolicy województwa – Lublina w kierunku północno-wschodnim i 60 km od granicy Polski z Ukrainą.

01 Mapa Gminy Spiczyn

Spiczyn

Jest to wieś położona na Wysoczyźnie Lubartowskiej, w województwie lubelskim, w powiecie łęczyńskim, w gminie Spiczyn, nad rzeką Bystrzycą (dopływ Wieprza). Ostatnio przeprowadzone wykopaliska potwierdziły istnienie tutaj osady już w czasach rzymskich. Z VII w. pochodzą kurchany całopalne. Spiczyn już w XIV w. był własnością szlachecką, podobnie jak Kijany i Zawieprzyce. Pierwsza wzmianka o Spiczynie pochodzi z 1381 r. , kiedy właścicielem miejscowości był Hieronim Spiczyński. Opracowania naukowe podają, że w XV wieku w Spiczynie był zamek strzegący przeprawy na Bystrzycy, młyn wodny oraz karczma. Prowadziła tędy droga królewska na Ruś i Litwę z przeprawą przez Bystrzycę. Wieś w XVI w. występująca jako Syczyn wchodziła w skład dóbr łęczyńskich odziedziczonych około r 1662 przez Annę Noskowską. Od XIX w. do II Wojny Światowej dwór w Spiczynie należał do rodziny Ostrowskich.
Spośród zabytków Spiczyna należy wymienić:
– kapliczkę Najświętszej Marii Panny, domkową, drewnianą, zbudowaną ok. 1850 roku;
– kapliczkę św. Floriana, wymurowaną na przełomie XVIII i XIX wieku;
– mogiłę z prochami dwóch uczestników powstania styczniowego z oddziału Michała Heidenreicha, pseud. „Kruk”.

Kijany

Początki osadnictwa w tej miejscowości toną w mroku dziejów. Archeolodzy znaleźli tu wczesnośredniowieczne cmentarzysko całopalne i szkieletowe.
Są dwie wersje pochodzenia nazwy wsi Kijany. Pierwsza wiąże fakt powstania nazwy miejscowości z jeńcami osadzonymi przez Bolesława Chrobrego podczas powrotu z wyprawy na Kijów w 1018 roku, druga mówi o przepędzeniu kijami najeźdźców tatarskich. Od połowy XVI wieku Kijany należały do rozległych dóbr Firlejów.

Na początku XVII wieku ówczesny właściciel Kijan Piotr Czerny zbudował kościół drewniany, w którym została ustanowiona parafia p.w. św. Anny. Jedną z najciekawszych historii dotyczących kościoła jest związana z postacią Atanazego Miączyńskiego (podskarbi nadworny koronny, wojewoda wołyński, „hrabiego Świętego Cesarstwa Rzymskiego”, wielokrotny poseł na sejm, wielki posiadacz ziemski majątek liczył 426 wiosek i 22 miasta). Udając się na bitwę pod wodza króla Jana III Sobieskiego z odsieczą Wiedniowi przeciw Turkom, A.Miączyński złożył votum przed cudownym obrazem M. B. Kijańskiej, że gdy szczęśliwie powróci, postawi w Kijanach murowany kościół i obraz Matki Bożej umieści w wielkim ołtarzu”. Będąc w Kijanach warto zobaczyć obraz słynący łaskami.
W trakcie powrotu z wiktorii wiedeńskiej Jan III Sobieski złożył przed nim śluby wdzięczności za udaną bitwę. Dzięki inicjatywie Atanazego Miączyńskiego kościół przebudowano na murowany. Budowę świątyni w stylu barokowym ukończono dopiero w 1723 roku. Kościół parafialny jest założony na planie krzyża łacińskiego, jednonawowy, z kryptą pod prezbiterium. Bogate wnętrze rokokowe z końca XVIII w. i bogato wyposażona zakrystia. Obok kościoła – dzwonnica z XX w. i plebania z 1904 r.

Kijany - kościół

Kościół p.w. św. Anny w Kijanach

Kijany - kościół wnetrze

Wnętrze kościoła

SONY DSC

               MB Kijańska

We wnętrzu kościoła jest wmurowana tablica pamiątkowa poświęcona Zdzisławowi Brońskiemu ps. „Uskok” i jego oddziałowi. „Uskok” był niewątpliwym bohaterem ostatnich lat niemieckiej okupacji i czasów powojennych. Podczas akcji „Burza” Zdzisław Broński wraz ze swoim oddziałem walczył u boku Wołyńskiej 27 Dywizji Piechoty AK, a po wkroczeniu Armii Czerwonej przeszedł do działań dywersyjnych skierowanych przeciw władzom komunistycznym. Po ogłoszeniu amnestii rozwiązał oddział, a z najbliższymi podwładnymi ukrywał się w bunkrze pod stodołą we wsi Dąbrówka (obecnie Nowogród). Zdradzony przez towarzysza broni, zginął popełniając samobójstwo 21 maja 1949 roku, nie chcąc oddać się żywym w ręce funkcjonariuszy UB.
Cmentarz parafialny z nagrobkami z XIX w. Wśród nich grób rodziny Skłodowskich w kształcie cokołu zwężającego się ku górze. Jest w nim pochowany m.in. dyrektor gimnazium lubelskiego Józef Skłodowski, dziadek Marii Skłodowskiej-Curie. Znajduje się tu także symboliczny pomnik z 1990 roku ku czci przywódcy podziemia antykomunistycznego Zdzisława Brońskiego

30.12.2011 grob Jozefa Sklodowskiego w Kijanach, dziadek Marii Curie Sklodowskiej

Grob Jozefa Sklodowskiego w Kijanach, dziadek Marii Curie Sklodowskiej

Kijany - pomnik ku czci Skoka

Pomnik ku czci Zdzisława Brońskiego

Interesujący jest również neoresanensowy pałac z XIX wieku. W XVII wieku w Kijanach istniał wielki zamek obronny strzegący przeprawy przez Wieprz. W 1879 roku właścicielem miejscowości został Sonnenberg, który na murach zrujnowanego zamku zbudował pałac (projektant Apoloniusz Nieniewski). W arkadowo-filarowym portyku ustawiono posągi bogini Ateny i Demeter. Pałac otacza park dworski oraz aleja składająca się z 27 lip prowadząca do pałacu.
Na cały zespół pałacowo-parkowy składają się: oficyna przypałacowa, dwa czworaki, stajnia (obecnie szkoła), obora, suszarnia (obecnie magazyn), dawna piekarnia, młyn, szkoła rolnicza z parkiem, dawna cukrownia (z 1853 r.) spalona częściowo w 1901 r. po której pozostały dwa budynki: siedziba zarządu cukrowni (tzw. budynek F) oraz obecny ośrodek zdrowia, gdzie mieścił się magazyn cukru.

kijany Pałac 1

Neoresanensowy pałac

W 1914 roku Lubelskie Towarzystwo Rolnicze pozyskało część dóbr ziemskich wraz z pałacem i utworzyło szkołę rolniczo-ogrodniczą dla miejscowej ludności. Z racji istnienia tej szkoły w okresie międzywojennym Kijany wyróżniały się pod względem oświaty i kultury. Taki stan trwa do dnia dzisiejszego.

Zawieprzyce
Pierwsze zapiski o Zawieprzycach pochodzą z 1390 roku. Następne wzmianki odnoszą się do 1545 roku mówią o zamku obronnym broniącym dostępu do brodu na rzece Wieprz. Przez cały ten okres majątek był własnością rodu Zawieprzskich herbu Janina. Na przełomie XVII i XVIII wieku właścicielem zamku była rodzina Miączyńskich, której najbardziej znany przedstawiciel Atanazy Miączyński po powrocie z odsieczy wiedeńskiej wybudował rezydencję zamkową, kaplicę, lamus i kolumnę uwieńczoną krzyżem. Pracami budowlanymi kierował słynny na owe czasy architekt epoki baroku Tylman z Gameren, pracujący często dla Jana III Sobieskiego. Król bywał tu często na przyjacielskich spotkaniach, okraszonych miodem pitnym. W trakcie jednego z nich posadził w parku zamkowym lipę. Lipa została powalona piorunem w 1977 roku, ale w jej miejscu dziś rośnie córka lipy Jana III Sobieskiego, wyhodowana z bocznego konara historycznego drzewa.

W 1748 roku pałac został uszkodzony a następnie odbudowany. W 1818 roku właścicielami majątku została rodzina Ostrowskich. Otoczyli rezydencję murem z arkadami i bramą wjazdową i wybudowali klasycystyczną oranżerię.

Barokowy pałac nie przetrwał do naszych czasów. Spłonął w 1838 roku. Pozostały z niego jedynie ruiny. Jednak w otoczeniu zachowały się brama wjazdowa, lamus (budynek gospodarczy), zamkowa kaplica p.w. św. Antoniego oraz obelisk na wzgórzu pałacowym. W lamusie znajduje się ekspozycja historyczna oraz siedziba Chorągwi Zamku w Zawieprzycach Atanazego Miączyńskiego herbu Suchekomnaty.

Zawieprzyce Lamus 1

Lamus

Zawieprzyce - obelisk na wzgórzu pałacowym

Obelisk (XVII wiek)

Zawieprzyce Kaplica 1

Kaplica św. Antoniego Padewskiego 

Zawieprzyce kaplica_p.w._św._Antoniego_Padewskiego,_kon._XVII,_XVIII_fresk

Późnobarokowa polichromia w kaplicy z lat 1723-48

W pewnym oddaleniu od całego zespołu, za parkiem znajdują się ruiny klasycystycznej oranżerii, powstałej w XVIII wieku.

Zawieprzyce Oranżeria 1Resztki oranżerii  

Zawieprzyce Pałac 1

 Ruiny pałacu    

Zawieprzyce Oficyna 1

Oficyna z XVIII wieku

 W sąsiedztwie ruin pałacu zachowała się oficyna z XVIII wieku (obecnie szkoła), w której m.in. mieszkał dzierżawca Ksawery Skłodowski brat dziadka wielkiej polskiej uczonej – Marii Skłodowskiej. Prowadził on hodowlę rasowych koni, stąd też Maria Skłodowska w latach swej młodości bywała w Zawieprzycach spędzając wolny czas na przejażdżkach konnych.

Wśród innych zabytków Zawieprzyc należy wymienić cmentarz wojenny z I wojny światowej, oraz kaplicę z figurą św. Jana Nepomucena.

Inne ciekawostki i zabytki historyczne gminy

Charlęź
– kapliczka przydrożna, cmentarz wojenny austriacko-niemiecko-rosyjski z lat 1915-1918 – miejsce spoczynku ok. 370 żołnierzy.
Jawidz
– murowany kościół w Jawidzu pw. MB Nieustającej Pomocy, wybudowany we wczesnych latach 80-tych jako filia parafii Bystrzyca, dwie kapliczki przydrożne;
– zespół folwarczny, na który składają się: gorzelnia, magazyn spirytusu przy gorzelni, rządcówka (obecnie szkoła), dwa czworaki, stajnia, obora (magazyn), dawna kuźnia;
– pozostałości po planowanej fabryce broni i amunicji.
Stoczek
– niewielka parafia Kościoła Katolickiego Mariawitów pod wezwaniem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, kaplica przydrożna.
Ludwików
– zespół folwarczny na który składają się oficyna podworska/rządówka z około 1850 r., czworaki z 1910 r. i z 1932 r., dwie obory oraz brama wjazdowa do dawnego folwarku.

Walory przyrodnicze.
Gmina Spiczyn leży w zlewni dwóch rzek Bystrzycy i Wieprza; ich doliny zostały zakwalifikowane jako korytarze ekologiczne o randze krajowej. Nadwieprzański Park Krajobrazowy obejmujący dolinę Wieprza, którego powierzchnia na terenie gminy wynosi 6,65 km2, co stanowi 8% powierzchni gminy i jest bardzo atrakcyjnym terenem dla turystów. Park krajobrazowy na terenie gminy obejmuje fragment doliny Wieprza znanej jako Łęczyński Przełom Wieprza. Poza występowaniem w strefie głównej parków krajobrazowych gmina Spiczyn znajduje się w otulinach Nadwieprzańskiego i Kozłowieckiego Parku Krajobrazowego. Stanowią one strefę ochronną dla parków krajobrazowych. Gmina Spiczyn posiada również 3 pomniki przyrody.

9